woensdag 8 oktober 2014

Sekem, een door mensen gemaakte Oase.



In 1977 begon de Egyptenaar dr. Ibrahim Abouleish, die in Europa chemie en medicijnen studeerde en een aantal jaren als onderzoeker werkte voor de farmaceutische industrie, een onmogelijk project in de woestijn. Hij kocht een stuk woestijn zo’n 60 km ten noordoosten van Caïro en met een omvang van zo’n 170 hectare en begon die geleidelijk aan met biologisch-dynamische landbouwmethoden te ontginnen. Iedereen verklaarde hem voor gek maar nu, jaren later is het een zeer vruchtbaar gebied geworden. De bovenlaag was weliswaar geërodeerd maar diep daaronder bleek wel water te zitten. De eerste jaren was het hard ploeteren om elektriciteit naar het woestijngebied te krijgen en met behulp van oude elektromotoren en pompen water naar boven te halen om te irrigeren. Je zou hem kunnen vergelijken met Albert Schweitzer, die ook op wat latere leeftijd besloot zijn comfortabele westerse leven op de geven. Hij ging  een artsenstudie volgen en besloot daarna om in Lambarene in Afrika een medische kliniek op te zetten en deze gedurende vele jaren onder moeilijke omstandigheden te leiden, zelfs met leprapatiënten.  
 Sekem, een Egyptisch woord voor levenskracht van de zon, is nu uitgegroeid tot een grote duurzame producent van landbouwproducten, ecologische kleding en farmaceutische producten. Hier is een commune achtige werkgemeenschap ontstaan, waar met verdiend geld uit de landbouw scholen en een kliniek zijn opgericht voor kinderen van het personeel en dorpsbewoners in de omgeving. Allereerst werd begonnen met het opzetten van een kinderdagverblijf en kleuterschool, later kwamen daar een lagere en middelbare school bij en inmiddels is er zelfs een universiteit met de naam Heliopolis.  Alle zakelijke activiteiten zijn verdeeld over meerdere bedrijven die weer onder een holding vallen. Een deel van de winst van deze holding wordt geschonken aan de Sekem Foundation, een Stichting waaruit de culturele initiatieven (scholen, kliniek en theater) worden bekostigd.

Ibrahim Abouleish

   
   De oprichter Abouleish voor enkele silo’s

Voor de pionier en oprichter Abouleish is duurzaamheid een van de belangrijkste uitgangsprincipes. Bij een toenemende wereldbevolking is het belangrijk de aarde te beschermen en de vruchtbare grond te koesteren. Dus geen chemicaliën of pesticiden die de grond uitputten en schaden, maar natuurlijke dierenmest, compost van plantaardig afval verrijkt met Biologisch Dynamische preparaten o.a. kiezel (bergkristal) en gebruikmakend van de planetenstanden. Deze teeltwijze is ontwikkeld door Rudolf Steiner en inmiddels zijn de producten beschermd onder het merk Demeter.


 In onderstaande bloembladstructuur is te zien dat er een balans in de samenleving moet zijn tussen economie, samenleving en cultuur (volgens het gedachtengoed van Rudolf Steiner, over wiens leven en ideeën momenteel een tentoonstelling te zien is in de Kunsthal in Rotterdam). Daarnaast moet er ook een evenwicht zijn in de milieu- en productiefactoren: energie, lucht, water, aarde, planten, dieren en mineralen.   


Economisch gezien heeft Abouleish het ook slim en ondernemend aangepakt door niet alleen grondstoffen als groente, fruit, thee, zaden, kruiden en katoen te telen maar ook in eigen beheer de verwerking daarvan op te zetten. Dat levert  gefabriceerde eindproducten, kledingstoffen en confectie op. In deze verwerkingsstappen zit vaak de hoogste brutomarge. Een minder gelukkige keuze was de invoering van de merknaam ISIS voor zijn thee- en kruidenmengsels. Natuurlijk bedoeld als eerbetoon aan de Moedergodin Isis uit de oude faraotijd maar in deze tijd wordt het verward met de gruwelijke ISIS-terreurbeweging die actief is in Syrië en Irak.                                      Om de BD-landbouw verder te ontwikkelen heeft hij ook een eigen laboratorium opgezet waar veredeling en bodemonderzoek gedaan kan worden. Enige jaren geleden heeft Sekem nog meer woestijngrond bijgekocht op drie verschillende plaatsen, waardoor het ontgonnen areaal nu zo’n 3000 hectare is verdeeld over diverse locaties. Sekem stimuleert ook lokale boeren om over te stappen naar biologische dynamische landbouwmethode en dat hebben intussen al honderden boeren in de omgeving gedaan. Inmiddels werken zo'n 2000 mensen voor Sekem en profiteren zo'n 20.000 mensen van de verschillende voorzieningen. In 2012 is zelfs de nieuwe Heliopolis universiteit voor duurzame ontwikkeling geopend in Cairo.
Voor de werk- en leefgemeenschap organiseert men ook culturele voorstellingen in een soort theater met euritmie-, toneel-  en muziekuitvoeringen. Verder heeft men ook een soort gastenverblijf opgericht waar bezoekers en schoolkinderen welkom zijn en kunnen verblijven.        Zo heeft een vrijeschool 12e klas uit Eindhoven zo’n tien jaar geleden onder leiding van hun leerkracht Francis van Maris deze community  bezocht als onderdeel van hun culturele eindreis.
Voor aanvang van iedere werkdag komt het voltallige personeel bij elkaar in een kring en spreekt gezamenlijk een ochtendspreuk uit. Wederzijds respect en onderlinge tolerantie heeft er ook voor gezorgd dat er in Sekem mensen werken van allerlei verschillende religieuze en culturele groeperingen zoals moslims, kopten en atheïsten.
Deze prestaties zijn niet onopgemerkt gebleven en hebben Abouleish al verschillende prijzen en onderscheidingen opgeleverd. In 2003 kreeg hij de Right Livelihood Award (de alternatieve Nobelprijs) uitgereikt voor het innovatieve  en duurzame business model. Daarnaast kreeg hij een Vredesprijs. Vanuit Duitsland en Nederland worden ze actief gesteund door een vriendenkring van Sekem en financieel door onder andere Oikocredit. In een recente Tegenlicht uitzending van zondag 5 okt. 2014 met als titel: “Groen Goud 2” kwam het Sekem project uitgebreid aan bod.  
Een bijzonder persoon, Ibrahim Abouleish,  heeft een geweldige prestatie geleverd en de wereld getoond dat woestijngrond weer terug te winnen is voor duurzame biologische landbouw. Zelfs in de roerige jaren van de Egyptische revolutie was Sekem een oase van rust en verdraagzaamheid. Inmiddels is zijn zoon Helmy de CEO van Sekem geworden.Daar ligt misschien wel een punt van zorg of aandacht. In de organisatiestructuur zien we op veel leidinggevende posities in de verschillende takken de familienaam Abouleish terug. Het lijkt bijna een familiebedrijf met respectievelijke namen naast Ibrahim en Helmy ook Ismael, Konstanze, Mandouh en Thomas Abouleish.   
Voor wie geïnteresseerd is kan zich verder verdiepen in het initiatief Sekem via onderstaand boek dat in het Nederlands is uitgegeven. 

Op 15 juni 2017 is de oprichter van Sekem, Ibrahim Abouleish op 80-jarige leeftijd overleden.
Hij was veertig jaar toen hij met zijn woestijnproject begon en heeft er ook veertig jaar aan kunnen werken. Gelukkig heeft hij familieleden al jaren geleden ingewerkt om de organisatie verder te dragen.  Het NRC besteedde er ook aandacht aan.  https://www.nrc.nl/nieuws/2017/07/15/de-man-die-de-woestijn-in-bloei-zette-11688194-a1566753


                     In 2019 ter gelegenheid van het honderd jarig bestaan van de Vrije scholen ( ook Waldorf- of Steinerscholen genoemd) is er een documentaire gemaakt  waar ook Sekem in beeld komt en diens oprichter (en zoon) aan het woord komen.
       
  Deel 2  (alleen Engels)  https://youtu.be/vDFmUwA3_jE